Gwyr Harlech

Wele goelcerth wen yn fflamio
A thafodau tân yn bloeddio
Ar i′r dewrion ddod i daro,
Unwaith eto′n un.

Gan fanllefau’r tywysogion,
Llais gelynion, trwst arfogion,
A charlamiad y marchogion,
Craig ar graig a grŷn

Arfon byth ni orfydd,
Cenir yn dragywydd;
Cymru fydd fel Cymru fu,
Yn glodus ym mysg gwledydd.

‘Ngwyn oleuni′r goelcerth acw,
Tros wefusau Cymro′n marw,
Annibyniaeth sydd yn galw,
Am ei dewraf dyn.

_____________________

Men of Harlech, stop your dreaming
Can’t you see their spearpoints gleaming
See their warrior pennants streaming
To this battle field

Men of Harlech stand ye steady
It can not be ever said ye
For the battle were not ready
Welshmen never yield

From the hills rebounding
Let this war cry sounding
Summon all at Cambria’s call
The mighty foe surrounding

Men of Harlech on to glory
This will every be your story
Keep these burning words before ye
Welshmen will not yield

Yr hyn sy’n drawiadol am Gwyr Harlech, neu ‘Men of Harlech’, yw’r nifer o fersiynnau gwahanol sydd yn bodoli. Er bod bron pawb yng Nghymru yn adnabod y dôn, mae yna amrywiaeth eang yn y geiriau sy’n cael eu canu. Eto, yr un neges sy’n cael ei gyfleu beth bynnag y geiriau, sef penderfyniad ein cenedl i gadw ac amddiffyn ein hunaniaeth. Mae’r gân yn sôn am y gwŷr dewr a wnaeth amddiffyn castell Harlech yn ystod Rhyfel y Rosynnod yn 1460 o dan arweinyddiaeth Dafydd ap Ieuan. Credir eu bod wedi amddiffyn y gastell am saith mlynedd cyn gorfod ildio oherwydd newyn.

Tu hwnt i Gymru mae’r gân wedi dod yn adnabyddus o ganlyniad i’r ffilm Zulu (wedi seilio ar stori go iawn), a oedd yn traethu stori brwydr Rorke’s Drift. Sonia’r ffilm am dîm bach o filwyr, yn cynnwys rhai o Dde Cymru, yn ymdrechu’n frwd i wrthsefyll byddin ‘Zulu’ enfawr yn Ne’r Affrig. Erbyn hyn, mae ‘Gwyr Harlech’ yn enwog dros y byd, ac yn cael ei ddefnyddio mewn sawl cyd-destun; er enghraifft, mae’n gân swyddogol ar Ysgol Dechnegol Sydney yn Awstralia, ac ar Ysgol Uwchradd Rhanbarthol Tantasqua Massachusetts, yr Unol Daleithau!

Zulu Youtube clip

Royal Regiment of Wales’ Band singing “Men of Harlech” (2.68MB MP3) Recorded in the church at Rorke’s Drift, South Africa on the 120th anniversary of the Battle of Rorke’s Drift.

Advertisement